តើមានមាគ៌ាសមរម្យបែបណាខ្លះ សម្រាប់ព្រះសង្ឃនៅក្នុងការចូលរួមនយោបាយ?

Share this article to

 

ព្រះពុទ្ធសាសនាបានហូរចូលទឹកដីកម្ពុជានៅក្នុងសតវត្សទី៥ នៅពេលដែលអ្នកជំនួញហិណ្ឌូបានពាំនាំពីប្រទេសឥណ្ឌាមកកាន់ដែនដីសុវណ្ណភូមិ។ តាំងពីពេលនោះមក ព្រះពុទ្ធសាសនាបានដើរតួរនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា។ ខណៈពេលដែល កម្ពុជាបានចាត់ទុកព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ ព្រះសង្ឃខ្មែរបានចូលរួមយ៉ាងសកម្មទាំងនៅក្នុងកិច្ចការសង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ។ ជាឧទាហរណ៍នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤២ លោកអាចារ្យ ហែម ចៀវ ជាព្រះសង្ឃជាន់ខ្ពស់មួយអង្គបានដឹកនាំប្រជាជនខ្មែរឱ្យងើបឡើងបះបោ តស៊ូ និងប្រឆាំងជាមួយអាណានិគមបារាំង តែត្រូវបានចាប់ខ្លួន។ នៅពេលនោះផងដែរ មានព្រះសង្ឃ ឧបាសក ឧបាសិកា ចំនួន១០០០ទៅ៣០០០នាក់ បានចូលរួមធ្វើបាតុកម្មដែលដឹកនាំដោយព្រះសង្ឃមកពីគ្រប់វត្តទាំងអស់ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។ នៅពេលនោះ មានព្រះសង្ឃប្រហែលចំនួន៥០០អង្គបានកាន់ឆ័ត្រ ដែលព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា «សង្គ្រាមឆ័ត្រ» ។
 
តាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ វាបានបង្ហាញឱ្យយើងដឹងថា នយោបាយកម្ពុជានិងព្រះសង្ឃខ្មែរគឺពិតមានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងស្អិតរមួតជាយូរលុងណាស់មកហើយ ប្រៀបបីដូចជាទឹកនិងត្រី ដែលមិនអាចកាត់ផ្តាច់គ្នាបាននោះទេ។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តី នៅតែមានមតិរិះគន់និងការសរសើរពីពលរដ្ឋកម្ពុជាពាក់ព័ន្ធនឹងការចូលរួមរបស់ព្រះសង្ឃនៅក្នុងសកម្មភាពនយោបាយ។ សព្វថ្ងៃនេះ មានការរិះគន់ចំពោះការចូលរួមរបស់ព្រះសង្ឃនៅក្នុងនយោបាយថា វាមិនមានភាពសមរម្យទេ ព្រោះខុសវិន័យ ហើយពេលខ្លះឈានដល់មានការចាប់ខ្លួនព្រះសង្ឃឫក៏ចាប់ផ្សឹកផងដែរ។ រឿងនេះជាកត្តាមួយដែលបានជំរុញឱ្យព្រះសង្ឃខ្មែរជាច្រើនមិនអើពើនិងចាប់អារម្មណ៍ចូលរួមក្នុងកិច្ចការនយោបាយ ហើយតួរនាទីព្រះសង្ឃខ្មែរនៅក្នុងសង្គមហាក់បីដូចជាសាបរលាបទៅបន្តិចម្តងៗ។ ដូច្នេះ តើវាពិតជាខុសមែនទេដែលព្រះសង្ឃចូលរួមក្នុងសកម្មភាពនយោបាយ? ហើយតើមានមធ្យោបាយសមរម្យបែបណាខ្លះ សម្រាប់ព្រះសង្ឃចូលរួមនៅក្នុងនយោបាយបាន?
 
តើវាពិតជាខុសវិន័យមែនទេសម្រាប់ព្រះសង្ឃខ្មែរចូលរួមក្នុងសកម្មភាពនយោបាយ?
 
មុននឹងដឹងថាតើវាខុសឬក៏ត្រូវនៅពេលដែលព្រះសង្ឃខ្មែរចូលរួមក្នុងសកម្មភាពនយោបាយ យើងត្រូវយល់និងកំណត់អត្ថន័យនៃពាក្យ «នយោបាយ» ជាមុនសិន។ ជាទស្សនៈទូទៅ នយោបាយគឺជាសិល្បៈក្នុងការប្រកួតប្រជែងដើម្បីបានអំណាចសម្រាប់ដឹកនាំប្រទេសឬក៏រដ្ឋទៅតាមទស្សនៈវិស័យនយោបាយរបស់បុគ្គលម្នាក់រៀងៗខ្លួន។ បន្ថែមពីនេះ វាគឺជាគោលដៅ និងមហិច្ឆតារបស់អ្នកនយោបាយ ដើម្បីប្រកួតប្រជែងគ្នានៅក្នុងពិភពនៃនយោបាយដើម្បីទទួលបានអំណាចដឹកនាំប្រទេស។ នេះដូចអ្វីដែលលោក Hans Morgenthau ដែលជាអ្នកប្រាជ្ញដ៏មានឥទ្ធិពលម្នាក់នៅក្នុងទ្រឹស្ត្រីប្រាកដនិយមបានលើកឡើងថា នយោបាយគឺជា «ការតស៊ូដើម្បីទទួលបានអំណាច»។ នៅក្នុងន័យនេះ វាមិនមែនជាតួនាទីរបស់អ្នកបួសសម្រាប់ចូលរួមក្នុងនយោបាយដើម្បីបានអំណាចទៅដឹកនាំប្រទេសដូចអ្នកនយោបាយនោះទេ។
 
នៅក្នុងបរិបទកម្ពុជា នៅពេលដែលពលរដ្ឋនឹកភ្នក់ដល់ព្រះសង្ឃក្នុងនយោបាយ ពួកគេជាទូទៅនឹកឃើញទៅដល់រូបភាពមួយចំនួនដូចជា ព្រះសង្ឃចូលរួមក្នុងបាតុកម្មឬក៏កូដកម្មតែប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេមិនមើលឃើញអ្វីលើសពីនេះនោះទេ ហើយក៏គ្មាននរណាម្នាក់ដែលធ្លាប់ឈប់សញ្ចឹងគិតទេថា តើវាខុសវិន័យសង្ឃឬក៏អត់ដែលព្រះសង្ឃចូលរួមក្នុងបាតុកម្ម។ ចម្លើយនោះគឺអាចខុសនិងមិនខុស។ វាមិនខុសទេ នៅពេលដែលព្រះសង្ឃប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអាកប្បកិរិយាសមរម្យនិងស្ងៀមស្ងាត់ជាអ្នកបួសដោយគោរពនូវតម្លៃជាព្រះសង្ឃ។ ហើយខុស នៅពេលដែលព្រះសង្ឃស្រែកហោរកញ្ជៀវ លើកដៃលើកជើង និងប្រើប្រាស់នូវអាកប្បកិរិយាមិនសមរម្យផ្សេងៗដែលជាការខុសពីវិន័យរបស់អ្នកបួស។ ដូច្នេះ ទោះបីជាវាមិនត្រឹមត្រូវសម្រាប់ព្រះសង្ឃចូលរួមធ្វើនយោបាយដូចអ្នកនយោបាយក៏ដោយ ក៏ពួកគេអាចចូលរួមបានដែរល្គិកណាតែពួកគេមិនធ្វើឱ្យខុសពីវិន័យរបស់ព្រះសង្ឃដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធលោកបានបញ្ញត្តិឡើង។ ជាការពិត ព្រះសង្ឃអាចចូលរួមនៅក្នុងនយោបាយដើម្បីបង្ហាញនូវការយកចិត្តទុកដាក់ និងការខ្វល់ខ្វាយចំពោះកិច្ចការសាធារណៈនៃប្រទេសរបស់ព្រះអង្គដូចទៅនឹងប្រជាជនធម្មតាធ្វើដែរ។ នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ មនុស្សទាំងអស់គ្នាមានសិទ្ធិស្មើរគ្នាដើម្បីចូលរួមនៅក្នុងនយោបាយ។ ព្រះសង្ឃខ្មែរក៏អាចចូលរួមបានដែរដរាបណាព្រះអង្គមិនប្រព្រឹត្តិខុសពីវិន័យសង្ឃ។
 
ជាការពិត គោលដៅរបស់ព្រះសង្ឃគឺធំធេងណាស់គឺដើម្បីរំលត់នូវសេចក្តីទុក្ខទាំងឡាយទាំងពួង ហើយនៅទីបំផុតអាចសម្រេចនិព្វាន។ ជាពិសេសនោះ ព្រះអង្គមានទំនួលខុសត្រូវសំខាន់ណាស់នៅក្នុងការជួយមនុស្សសត្វទាំងឡាយចេញពីការឈឺចាប់តាមរយៈធម្មទេសនា ហើយចូលរួមក្នុងនយោបាយនៅពេលណាដែលប្រជាជាតិប្រឈមជាមួយអំពើអយុត្តិធម៌ និងអសន្តិសុខផ្សេងៗ។ ប្រសិនបើយើងក្រឡេកទៅមើលធម្មវិន័យ មិនមានពាក្យណាមួយដែលព្រះពុទ្ធសម្តែងហាមឃាត់សាវ័ករបស់ទ្រង់មិនឱ្យចូលរួមក្នុងកិច្ចការនយោបាយ សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចនោះទេ មានតែទូន្មានព្រះសង្ឃឱ្យជួយនិងនាំសត្វលោកចេញពីវិបត្តិនិងការលំបាកទាំងឡាយ។
 
លើសពីនេះ មាត្រា៣០ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាបានលើកឡើងថា «ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមានភាពស្មើរគ្នាចំពោះមុខច្បាប់ មានសិទ្ធសេរីភាពនិងករណីយកិច្ចដូចគ្នាទាំងអស់ ដោយឥតប្រកាន់ ពូជសាសន៍ ពណ៌សម្បុរ ភេទ ភាសា ជំនឿ សាសនា និន្នាការនយោបាយ ដើមកំណើតជាតិ ឋានៈសង្គម ធនធានឬស្ថានភាពឯទៀតឡើយ»។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញបានធានាសិទ្ធចូលរួមក្នុងនយោបាយរបស់ពលរដ្ឋកម្ពុជាគ្រប់រូបដើម្បីអភិវឌ្ឍជាតិ។ ដូច្នេះ ស្របទៅតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ប្រទេសយើង និងគោលការណ៍ផ្លូវកណ្តាលនៃព្រះពុទ្ធសាសនា មិនមានឃ្លាត្រង់ណាមួយហាមប្រាមព្រះសង្ឃមិនឱ្យចូលរួមសកម្មភាពនយោបាយ និងដើម្បីធ្វើវិភាគទានទៅកាន់វឌ្ឍនភាពរបស់ជាតិនោះទេ។
 
ជាពិសេសនោះ យោងទៅតាមមាត្រា១៥នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៩៧ ស្តីពីគណបក្សនយោបាយថាចែងថា «បុព្វជិត មន្ត្រីតុលាការ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ និងកងកម្លាំងនគរបាលជាតិ អាចចូលជាសមាជិកគណបក្សនយោបាយនានាបាន តែមិនត្រូវធ្វើសកម្មភាពគាំទ្រឬប្រឆាំងគណបក្សនយោបាយណាមួយឡើយ។ គណបក្សនយោបាយមិនត្រូវរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធចាត់តាំងក្នុងស្ថាប័នសាសនា តុលាការ កងយោពលខេមរភូមិន្ទនិងកងកម្លាំងនគរបាលជាតិទេ»។ នេះមានន័យយ៉ាងច្បាស់ថា ច្បាប់មិនបានដកនរណាម្នាក់ ជាពិសេសព្រះសង្ឃចេញពីសង្គមនោះទេ។ មនុស្សទាំងអស់មានសិទ្ធិស្មើរគ្នានៅក្នុងការក្លាយជាសមាជិករបស់គណបក្សណាមួយ ទោះបីជាច្បាប់មិនបានអនុញ្ញាតិឱ្យអ្នកបួសក្នុងសាសនារៀបចំនូវសកម្មភាពណាមួយដើម្បីជំទាស់ទៅនិងក្រុមឬក៏បក្សណាមួយក៏ដោយ។ នៅក្នុងន័យនេះ ព្រះសង្ឃគឺមានសិទ្ធិគាំទ្រគណបក្សណាមួយដែលព្រះអង្គយល់ថាមានគោលនយោបាយល្អដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ជាតិបាន។

 

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានសម្តែងថា «ការរស់នៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរជាមង្គលដ៏ឧត្តម»។ ព្រះសង្ឃនឹងរស់នៅដោយសេចក្តីសុខ ស្ងប់ និងសន្តិភាព នៅពេលដែលប្រទេសជាតិមានភាពសប្បូរសប្បាយ រុងរឿង យុត្តិធម៌ និងមានស្ថិរភាព។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្វីទាំងអស់នេះនឹងត្រូវបានបាត់បង់បូករួមទាំងឱកាសក្នុងការស្វាយធ្យាយធម៌និងធ្វើសមាធិផងដែរ នៅពេលដែលប្រទេសគ្មានសន្តិភាព ឱនភាព អំពើពុករលួយ និងអំពើអយុត្តិធម៌ផ្សេងៗ កើតឡើងនៅក្នុងសង្គម។ អាចារ្យ ហែម ចៀវ​​​ ធ្លាប់បាននិយាយថា “ឆ្នាំងបាយរបស់ព្រះសង្ឃគឺនៅនឹងប្រជាពលរដ្ឋ ប្រសិនបើពលរដ្ឋរងទុក្ខ អត់មានអីហូប នោះព្រសង្ឃក៏អញ្ជឹងដែរ”។ នៅពេលដែលប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅក្រោមទាសភាព ការគាបសង្កត់ និងភាពអត់ឃ្លាន ព្រះសង្ឃក៏ទទួលរងនូវសេចក្តីទុក្ខទាំងអស់់នោះអ៊ីចឹងដែរ។ ដូច្នេះ ព្រះអង្គត្រូវតែរកមធ្យោបាយដើម្បីជួយ ដឹកនាំ និងលើកទឹកចិត្តប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីសេរីភាព ឯករាជ្យភាព និងសន្តិភាពពេញបរិបូរណ៍។

 

មាគ៌ាសមរម្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃខ្មែរនៅក្នុងការចូលរួមនយោបាយ

ព្រះសង្ឃខ្មែរបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការធ្វើវិភាគទានទៅកាន់វឌ្ឍភាពសង្គម។ ទោះបីយ៉ាងណក៏ដោយ នៅតែមានទស្សនៈអវិជ្ជមានខ្លះៗទាក់ទិនទៅនិងការចូលរួមរបស់ព្រះសង្ឃនៅក្នុងនយោបាយ។ ដូច្នេះហើយ ខ្ញុំមានបំណងផ្តល់នូវមាគ៌ាចំនួន៣ដល់ព្រះសង្ឃនៅក្នុងការចូលរួមនយោបាយ។

 

ទី១ តាមរយៈការសម្តែងធម្មទេសនា។ ទេសនាគឺជាមធ្យោបាយដ៏មានប្រសិទ្ធិភាពដើម្បីបញ្ជ្រាបនូវចំណេះដឹង ទស្សនៈវិជ្ជា និងគំនិតព្រះពុទ្ធសាសនាដែលមានសារៈប្រយោជន៍ទៅកាន់ប្រជាពលរដ្ឋ ពីព្រោះថាព្រះសង្ឃជាទូទៅត្រូវបានគេនិមន្តសម្តែងធម្មទេសនានៅពេលដែលពុទ្ធសាសនិកកម្ពុជាប្រព្រឹត្តនូវពិធីកម្មផ្សេងៗមិនថានៅក្នុងវត្តឬក៏ក្រៅវត្តនោះទេ។ ដូច្នេះហើយ វាគឺជាឱកាសដ៏ល្អសម្រាប់ព្រះសង្ឃទូន្មានអំពីព្រះធម៌ដែលបានស្វែករកឃើញដោយព្រះសម្មសម្ពុទ្ធ ដែលបង្កប់នូវដំបូន្មានល្អៗជាច្រើនដែលអាចយកទៅប្រតិបត្តិដើម្បីកសាងប្រទេសឱ្យមានវឌ្ឍនភាព វិបុលភាព និងលើកតម្កើងនូវអភិបាលកិច្ចល្អនៅក្នុងសង្គមផងដែរ។ បន្ថែមពីនេះ ព្រះសង្ឃអាចសម្តែងអំពីអ្វីដែលក្រៅពីទស្សនៈវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនាបាន មានដូចជា អត្តសញ្ញាណខ្មែរ វប្បធម៌ខ្មែរ គោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ និងច្បាប់ផ្សេងៗផងដែរ ដោយហេតុថា អ្វីទាំងអស់នេះគឺជាចំណេះដឹងជាសារាវ័ន្ត ដែលត្រូវតែបញ្ជ្រាបនិងចែករំលែកទៅកាន់ពលរដ្ឋកម្ពុជា ។

 

ទី២ តាមរយៈការសរសេរនិងចុះផ្សាយអត្ថបទឬក៏សៀវភៅ។ ការសរសេរគឺជាសិល្បៈមួយដើម្បីបញ្ជ្រាបនូវគំនិតនិងទស្សនៈវិស័យ និងទស្សនៈវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនាទៅកាន់សាធារណជន។ វាពិតជាមានសារៈប្រយោជន៍និងឥទ្ធិពលណាស់ ជាពិសេសនៅពេលដែលគំនិតរបស់យើងបានសរសេរវាចុះ វាមានគុណតម្លៃនិងស្ថិតនៅយូរអង្វែង អាចបន្តពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយទៀត។ ជាឧទាហរណ៍ យើងអាចយកព្រះសង្ឃខ្មែរសម័យ អាណានិគមនិយមបារាំង សង្គមរាស្ត្រនិយម សាធារណរដ្ឋខ្មែរធ្វើជាគម្រូរបស់យើង។ ព្រះសង្ឃជំនាន់នោះបានធ្វើរឿងនេះល្អនិងត្រឹមត្រូវណាស់ ហើយគំនិតនិងទស្សនៈវិស័យរបស់ព្រះអង្គនៅបន្តស្ថិតនៅនិងមានឥទ្ធិពលមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះនិងអនាគតផងដែរ។ ជាអកុសល​ មិនមានព្រះសង្ឃខ្មែរបច្ចុប្បន្ននេះច្រើនទេដែលចំណាយពេលសរសេរអត្ថបទបែបវិភាគ ស្រាវជ្រាវ និងសៀវភៅ (academic papers or books)។ ដូច្នោះ គំនិតនិងទស្សនៈវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនាមិនត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយទូលំទូលាយទៅកាន់ប្រជាជននោះទេ ទោះបីជាប្រជាជនកម្ពុជា៩៥%ជាពុទ្ធសាសនិកក៏ដោយ។ នេះគឺជាបញ្ហាដែលត្រូវតែកែតម្រូវនិងបន្តរធ្វើឱ្យមានវឌ្ឍនភាពលើវិស័យសំនេរតាមបែបស្រាវជ្រាវនេះ។

 

ទី៣ ព្រះសង្ឃអាចចូលរួមក្នុងនយោបាយតាមរយៈការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍អហិង្សានិងផ្លូវកណ្តាល។ ដូចយើងបានឃើញស្រាប់ហើយថា នៅពេលណាដែលព្រះសង្ឃខ្មែរចូលរួមក្នុងសកម្មភាពនយោបាយដើម្បីកាច់បំបាក់នូវអំពើអយុត្តិធម៌សង្គម រំលោភសិទ្ធមនុស្ស និងអំពើពុករលួយ ព្រះសង្ឃតែងតែត្រូវបានគេមើលឃើញថាមាននិន្នាការទៅខាងបក្សនយោបាយ ឬក៏ក្រុមណាមួយ។ នៅក្នុងបរិបទបែបនេះ វាពិតជាសំខាន់ណាស់ដែលព្រះសង្ឃត្រូវតែចូលរួមតាមបែបយុទ្ធសាស្ត្រ ផ្លូវកណ្តាល។ ព្រះសង្ឃខ្មែរត្រូវប្រាកដថា សកម្មភាពរបស់ពួកគេគឺមិនជាប់ទាក់ទងទៅនិងបក្សនយោបាយណាឬក៏មនោគមន៍វិជ្ជានយោបាយណាមួយនោះទេ។ ពិសេសជាងនេះ ព្រះសង្ឃត្រូវតែដើរតួរនាទីជាអ្នកលើកតម្កើងសន្តិភាព និងតាមគោលការណ៍ផ្លូវកណ្តាល។ ជាឧទាហរណ៍ នៅក្នុង១៩៩២ មានធម្មយាត្រាមួយបានកើតឡើង ដែលវាបានដឹកនាំដោយ សម្ដេចព្រះមហាឃោសានន្ទ ដើម្បីនាំនូវសារនៃក្តីសង្ឃឹម និងការលើកទឹកចិត្តទៅកាន់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលប៉ុន្មានទស្សវត្សមក។ ធម្មយាត្រាសន្តិភាពនេះត្រូវបានទទួលស្វាគមន៍ដោយសាធារណជនគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈទាំងអស់ រួមទាំងមន្ត្រីរបស់រដ្ឋាភិបាលផងដែរ។

 

ជារួម ព្រះសង្ឃខ្មែរពិតជាបានរួមចំណែកយ៉ាងខ្លាំងទៅក្នុងវឌ្ឍនភាពនៃសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច នយោបាយ និងវប្បធម៌ខ្មែរ។ ដូច្នេះ តួនាទីព្រះសង្ឃនៅក្នុងនយោបាយគួរតែត្រូវបានគាំទ្រ មិនមែនរឹតត្បិតនោះទេ។ លើសពីនេះទៅទៀត រដ្ឋាភិបាល និងស្ថានប័នពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ ត្រូវតែលើកតម្កើង គាំទ្រ និងសហការ ជាមួយព្រះសង្ឃ។ អនុញ្ញាតិឱ្យព្រះសង្ឃរីករាយជាមួយសិទ្ធិស៊ីវិល និងធ្វើការចូលរួមសម្រេចចិត្តទៅលើបញ្ហាដែលជាកង្វល់សាធារណៈ និងមានសារៈសំខាន់ណាស់នៅក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ។  ព្រះសង្ឃអាចចូលរួមដើម្បីធានាថារដ្ឋាភិបាលអនុវត្ត នូវគោលនយោបាយយ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាព។ ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ ព្រះសង្ឃខ្លួនឯងក៏ត្រូវដឹងដែរថាតើ ព្រះអង្គគឺជានរណា? ការចួលរួមនិងវិភាគទានត្រូវតែមានតុល្យភាពរវាងគុណតម្លៃសាសនានិងច្បាប់ប្រទេសផងដែរ។ ព្រះសង្ឃអាចចូលរួមជាចំណែកនៃដំណោះស្រាយបញ្ហា មិនមែនបង្ករជាបញ្ហានោះទេ! នៅពេលណាដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាអាចចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍជាតិ នោះប្រាកដណាស់ថា ប្រទេសរបស់យើងនឹងកាន់តែសម្បូររុងរឿង មានប្រជាធិបតេយ្យពេញលេញ និងក្លាយជាអរិយៈប្រទេសជាមិនខាននោះទេ៕​

 

អត្ថបទដោយ៖ ព្រះតេជគុណ ហាន  ណូយ  និស្សិតឆ្នាំទី៣  ផ្នែកទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៅសាកលវិទ្យាល័យ បញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា។ រាល់ខ្លឹមសារទាំងអស់នៅក្នុងអត្ថបទនេះជាគំនិតផ្ទាល់របស់អ្នកនិពន្ធ មិនបង្ហាញពីទស្សនៈរបស់ The Thinker Cambodia នោះទេ។​