ហេតុអ្វីអាមេរិកល្អូកល្អើនជាមួយវៀតណាមជាងជាមួយកម្ពុជា?

Share this article to

 

លោកស្រី កាម៉ាឡា ហារីស បានក្លាយជាអនុប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកដំបូងគេបង្អស់ ដែលបានឈានជើងជាន់ទឹកដីវៀតណាមនៅសប្តាហ៍នេះ នេះបើគិតក្នុងពេលក្រោយសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់។ ដំណើរទស្សនកិច្ចនេះបានបង្ហាញពីភាពល្អូកល្អើនមួយកម្រិតទៀតរវាងអាមេរិកនិងវៀតណាម។

 

ការប្រែក្លាយពីសត្រូវស្លាប់រស់ក្នុងសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនក្នុងកំឡុងពេលសង្រ្គាមត្រជាក់​ មកមានទំនាក់ទំនងជិតស្និត បានបង្ហាញពីចំណុចរបត់យុទ្ធសាស្ត្រថ្មីរួមមួយរបស់ភាគីនៅក្នុងតំបន់។​ តែសម្រាប់កម្ពុជាដែលមានប្រវត្តិជូរចត់ដូចគ្នាក្នុងសង្រ្គាមនៅឥណ្ឌូចិននិងមានរបងជាប់វៀតណាមផងនោះ ហាក់​ត្រូវបានអាមេរិកមើលរំលង។ វាអាចនឹងមិនពិបាកយល់នោះទេនៅក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងអាមេរិកនិងវៀតណាមក្នុងសករាជថ្មីនេះទេ ប្រសិនបើយើងសិក្សាពីផលប្រយោជន៍ផ្នែកភូមិសាស្ត្រនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចរបស់វៀតណាមទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។​ វៀតណាមត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាចំនុចយុទ្ធសាស្រ្តរបស់អាមេរិកក្នុងការទប់ទល់ការរីកខ្លាំងឡើងឥទ្ធិពលរបស់ចិននៅក្នុងតំបន់​។ លើសពីនេះទៀត វៀតណាមក៏ជាប្រទេសដែលមានសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចមួយក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ទាំងនេះជាចំណុចសំខាន់ដែលយើងគួលើកមកពិភាក្សាដើម្បីស្វែងយល់ពីចេតនានិងផលប្រយោជន៍ក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងអាមេរិកនិងវៀតណាមនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។

 

ទី១ គឺផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រ។​ សំណុំរឿងសមុទ្រចិនខាងត្បូងជាហេតុផលចម្បងមួយដែលរុញច្រានវៀតណាមឳ្យក្លាយជាចំណុចយុទ្ធសាស្រ្តរបស់អាមេរិកក្នុងការទប់ទល់ការរីកឡើងនៃឥទ្ធិពលរបស់ចិន។ ក្នុង​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​សតវត្សរ៍​កន្លងមក​នេះ សមុទ្រ​ចិន​ខាង​ត្បូងបានរួមចំណែក​យ៉ាង​សំខាន់​ដល់​ការ​រីក​ចម្រើន​​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រទេសដែលមានព្រំដែនជាប់សមុទ្រនេះ។ ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ សមុទ្រ​ចិន​ខាង​ត្បូង​បានក្លាយ​ជា​ផ្លូវ​ទឹក​យុទ្ធសាស្ត្រ​ដ៏​សំខាន់ និង​ដ៏​ចម្រូង​ចម្រាស​បំផុត​មួយ​នៅ​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី​២១​​នេះ។ ក្រៅពីហ្វីលីពីន ម៉ាឡេស៊ី​ និង​ប្រុយណេ តួរអង្គជម្រោះដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងសំណុំរឿងសមុទ្រចិនខាងត្បូងគឺ វៀតណាម។ បើទោះបីជាមានមនោគមវិជ្ជានយោបាយ និងប្រព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលស្រដៀងគ្នាមែន ​​ប៉ុន្តែវៀតណាមនិងចិនមានអរិយភាពជាមួយគ្នាលើបញ្ហាដែនអធិបតេយ្យសមុទ្រខ្លាំង ពិសេសបញ្ហានៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ​បើធៀបទៅនឹងប្រទេសគូជម្លោះដទៃទៀតក្នុងតំបន់ វៀតណាមមានជម្លោះផលប្រយោជន៍ដែនអធិបតេយ្យសមុទ្រធំជាងគេបង្អស់ជាមួយចិន។​ កត្តាចិនបានរុញច្រានវៀតណាមបានទំនាក់ទំនងកាន់ល្អឡើងៗជាមួយអាមេរិក។​

 

ក្រៅតែពីទទួលជោគជ័យក្នុងការធ្វើជាប្រធានកិច្ចប្រជុំអាស៊ានឆ្នាំ២០២០ និងក្លាយជាសមាជិកមិនអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិនាពេលបច្ចុប្បន្ន វៀតណាមក៏បាននឹងកំពុងក្លាយជាប្រទេសសំខាន់មួយក្នុងក្រសែភ្នែកអាមេរិក។ អាមេរិកបានក៏សាងទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួនជាមួយវៀតណាម ពីសត្រូវមកជា “ភាពជាដៃគូគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ”(comprehensive​​ partnership) ដើម្បីរាំងខ្ទប់ឥទ្ធិពលរបស់ចិនតាមរយៈគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និង​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសន្តិសុខដែនសមុទ្រ។ គេអាចនិយាយម៉្យាងទៀតបានថា ​​អាមេរិកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រ “សត្រូវរបស់សត្រូវគឺជាមិត្ត” ដែលវៀតណាមគឺជាសត្រូវរបស់ចិនក្នុងសំណុំរឿងសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដូច្នេះអាមេរិកដែលជាសត្រូវរបស់ចិនដែរ ត្រូវតែបង្កើតមិត្តជាមួយវៀតណាមវិញដើម្បីប្រឆាំងចិន។ ដោយឡែក​​​កម្ពុជាវិញ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាមិត្តដ៏ស្និតស្នាលជាងបង្អស់របស់ចិននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

 

អាមេរិកបានស្តារទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយវៀតណាមវិញនៅឆ្នាំ១៩៩៥ ហើយបានវិវឌ្ឍទំនាក់ទំនងនេះទៅជាភាពជាដៃគូរគ្រប់ជ្រុងជ្រោយក្នុងឆ្នាំ២០១៣។ ប្រទេសទាំងពីរបានចូលរួមធ្វើសមប្រយុទ្ធយោធាជើងទឹករួមគ្នាដ៏ធំមួយ “Rim of the Pacific”​ ហើយនិងបានប្រារព្ធខួបររំលឹកខួប២៥ឆ្នាំនៃទំនាក់ទំនងការទូតកាលពីឆ្នាំ២០២០កន្លងមកនេះ។ លើសពីនោះទៅទៀត សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានយល់ព្រមលុបបំបាត់ការហាមឃាត់ការលក់អាវុធ (Arm embargo) មកកាន់វៀតណាមនៅឆ្នាំ ២០១៦ ហើយនៅឆ្នាំ ២០១៩ ថ្មីៗនេះអាមេរិកបានបន្តពង្រីកការលក់អាវុធឳ្យវៀតណាមថែមទៀតផងដែរ។ មួយវិញទៀត នាពេលថ្មីៗនេះ មេដឹកនាំកំពូលលំដាប់លេខពីររបស់អាមេរិក គឺលោកស្រីអនុប្រធានាធិបតីអាមេរិក កាម៉ាឡា ហារីស បានដំណើរទស្សនកិច្ចជាប្រវត្តិសាស្រ្តទៅកាន់វៀតណាម ដើម្បីពង្រឹងទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរក្នុងយុទ្ធសាស្រ្តឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិករបស់អាមេរិក នៅក្នុងបរិបទនៃការរៈឡើងនៃឥទ្ធិពលរបស់ចិន។ ប្រការនេះ វាបានបង្ហាញវត្តមាននិងឥទ្ធិពលកាន់តែធំឡើងៗរបស់អាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ ជាពិសេសក្នុងបញ្ហាសមុទ្រចិនខាងត្បួង។ អ្វីដែលគួរឳ្យកត់សម្គាល់ផងដែរនោះ វត្តមានរបស់អាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តហាក់ផ្តល់ក្តីសង្ឃឹមខ្លាំងដល់ប្រទេសដែលជាភាគីពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះសមុទ្រចិនខាងត្បួងជាពិសេស វៀតណាម។ តាមរយៈការពង្រីកវត្តមានរបស់អាមេរិកនៅក្នុងបញ្ហាសមុទ្រចិនខាងត្បួង វាមានបានក្លាយទៅខ្នងបង្អែកដ៍សំខាន់មួយសម្រាប់វៀតណាម ក្នុងការតទល់ជាមួយចិនក្នុងបញ្ហាជម្លោះដែនសមុទ្រនេះ។

 

ទី២ គឺផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។ វៀតណាមជាទិសដៅវិនិយោគដ៏មានឥទ្ធិពលមួយរបស់អាមេរិកនៅក្នុងតំបន់។ តាមរយៈការចូលរួមក្នុងយន្តការរអន្តរជាតិដូចជា កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (FTA),  ភាពជាដៃគូអន្តរប៉ាស៊ីហ្វិក (TPP), អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (WTO), និង ភាពជាដៃគូអន្តរប៉ាស៊ីហ្វិក គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ និងប្រកបដោយវឌ្ឍនភាព (CPTPP), វៀតណាមបាននឹងកំពុងក្លាយជាទិសដៅវិនិយោគដ៏មានឥទ្ធិពលសំរាប់អាមេរិក។ ជាក់ស្តែងអាមេរិកបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីជាមួយវៀតណាម​កើនឡើងពី៤៥០លានដុល្លារនៅឆ្នាំ ១៩៩៤ រហូតដល់ ៧៧ ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ ២០១៩។  ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ទំនិញពាណិជ្ជកម្មវៀតណាម នាំចេញទៅទីផ្សារអាមេរិកមានកើនឡើងរហូតដល់​ ៦៦.៦ ពាន់លានដុល្លា ($66.6 billion) ចំណែកឯផលិតផលនាំចូលក្នុងប្រទេសពីអាមេរិកមានត្រឹមតែ ១០.៩  ពាន់លានដុល្លាដ  ($10.9 billion)។ ខណៈកម្ពុជាឯណេះវិញ ការនាំចេញផលិតផលទៅទីផ្សារអាមេរិកមានចំនួនត្រឹមតែ ៥.៤ ពាន់លានដុល្លា ($5.4 billion )និង នាំពីអាមេរិកមកកាន់កម្ពុជាកើនត្រឹម ៥១៤ លានដុល្លា($514 million) ប៉ុណ្ណោះ។ ចំនួននេះនៅទាបខ្លាំងបើធៀបនឹងចំនួនផលិតផលនាំចេញ-ចូល របស់វៀតណាម។  ម្យ៉ាងចំនួននេះបង្ហាញឳ្យឃើញអំពីកំណើតនៃការកើនឡើងផលិតផលក្នុងស្រុកនឹងការនាំចេញដល់ឆាប់រហ័សរបស់វៀតណាម។​ ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានក្លាយជាទីផ្សារនាំចេញធំបំផុតរបស់វៀតណាម វៀតណាមវិញក៏បានក្លាយជាទីផ្សារនាំចេញកំពុងរីកលូតលាស់មួយរបស់អាមេរិកផងដែរ។ ប្រការនេះ​​ វាបានធ្វើឳ្យទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរកាន់តែមានភាពជិតស្និតខ្លាំងមិនអាចឃ្លាតបាន។

 

ចំណុចទាំងនេះហើយ ដែលកម្ពុជាមិនអាចផ្តល់ឳ្យអាមេរិកបានដូចវៀតណាម។ វាជាកត្តាសំខាន់មួយក្នុងកត្តាជាច្រើនដែលជំរុញអោយវៀតណាមស្ថិតនៅជាអាទិ៍ភាពក្នុងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់អាមេរិកនៃតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។

 

ជារួម វៀតណាមមានផលប្រយោជន៍ច្រើនជាងកម្ពុជាសម្រាប់អាមេរិក។ វៀតណាមបានក្លាយជាចំណុចយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អាមេរិកក្នុងការទប់ស្កាត់នៃការរៈឡើងឥទ្ធិពលរបស់ចិន ជាពិសេសក្នុងសំណុំរឿងសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ម្យ៉ាងទៀត វៀតណាមជាទិសដៅវិនិយោគដ៏មានឥទ្ធិពលនៅក្នុងតំបន់​​ ខណៈកម្ពុជាហាក់ផ្តល់ប្រយោជន៍ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចតិចតួចសម្រាប់អាមេរិក។ ទន្ទឹមនឹងនេះផងដែរ វត្តមានរបស់អាមេរិកហាក់ទទួលបានការស្វាគមន៍យ៉ាងកក់ក្តៅពីភាគីវៀតណាម តែផ្ទុយទៅវិញ កម្ពុជាហាក់មិនសូវស្វាគមន៍ភាគីអាមេរិកខណៈខ្លួនមានទំនោរទៅកាន់ចិនកាន់តែខ្លាំងឡើង៕

 

អត្ថបទដោយ៖ លោក គិន​ ផល្លា អ្នកនិពន្ធរបស់ The Thinker Cambodia និងនិស្សិតឆ្នាំទី៣ជំនាញនីតិសាស្រ្តជាភាសាអង់គ្លេសនៃសាកលវិទ្យាល័យជាតិគ្រប់គ្រង។ រាល់ខ្លឹមសារក្នុងអត្ថបទនេះជាគំនិតផ្ទាល់របស់អ្នកនិពន្ធ មិនបង្ហាញពីទស្សនៈរបស់ The Thinker Cambodia ទេ។